*

Sở Du lịch Thừa Thiên Huế quần thể Hành chính công, Võ Nguyên Giáp, tp Huế

*
*
*
*


Khám phá Huế Điều cần làm Độc đáo Huế Thông tin cần thiết
*

Nghệ thuật khảm Huế

Phải mang lại thời Khải Định, trang trí khảm sành sứ phối kết hợp thủy tinh color mới cách tân và phát triển rực rỡ. Trang trí cẩn sành sứ vôi nề đã lộ diện ở 1 loạt kiến trúc, như: Cung An Định, cửa ngõ Hiển Nhơn, cửa Chương Đức, tỉnh thái bình lâu ngự lãm, điện Kiến Trung… Tiêu biểu rất dị nhất là nội thất lăng Khải Định.

Bạn đang xem: Họa tiết cung đình huế


*

Khảm sành sứ, thủy tinh trong màu tiêu biểu vượt trội ở một vài công trình phong cách xây dựng thuộc Quần thể di tích lịch sử Cố đô Huế. Ảnh: Bảo Minh


Huyền thoại nghề cẩn xà cừ

Theo nhà phân tích Trần Đình Sơn, nghề khảm xà cừ đã mở ra ở đồng bằng bắc bộ cả hơn ngàn năm trước. Số đông nghệ nhân nổi tiếng được tôn làm cha ông qua những thời kỳ vượt trội như Đinh Hữu Hưng (thế kỷ IX - XI), Trương Công Thành (TK XII-XIII), Nguyễn Kim, Vũ Văn Kim (TK XVII-XVIII) (1). Thần phả buôn bản Chuôn Ngọ chép, nghề cẩn trai chỗ đây cải cách và phát triển vào khoảng chừng thế kỷ XI. Ông tổ nghề hiện tại được thờ tại làng mạc là Trương Công Thành, một vị tướng tá triều Lý, cuối đời ông thường nghêu du sơn thủy. Một lần tình cờ ra bờ suối, thấy hồ hết mảnh vỏ trai, vỏ ốc với nhiều color óng ánh cực kỳ đẹp, ông bèn đem lại nhà thử đính ghép những vật tư đó thành những họa tiết họa tiết hoa văn sinh động. Dần dần, ông khai nghiệp nghề cẩn trai cho những người dân vào vùng.

*

Nghệ thuật cẩn sành Long mã với tông xanh sinh hoạt Huế. Ảnh: hồ Hoàng Thảo

Thế kỷ XVII, các chúa Nguyễn vào nam mở cõi, xuất hiện trung tâm văn hóa Phú Xuân - Thuận Hóa, nghề khảm cũng du nhập và vạc triển. “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn ghi: “Tại xứ Thuận Hóa tín đồ ta dùng xà cừ khảm vào bàn ghế, hộp quả, rương hòm, chuôi kiếm…”. Khi bạn châu Âu quý phái đến việt nam thì trình độ chuyên môn hàng khảm xà cừ việt nam đã rất tinh vi, khéo léo. Điển hình là năm 1868, khi tín đồ Pháp chiếm xong xuôi Nam Kỳ, thống đốc De La Grandière đã xin triều đình Huế nhờ cất hộ hai bạn thợ khảm xuất sắc vào thành phố sài gòn để truyền nghề. Tới năm 1877, sản phẩm khảm ốc vn được triều đình gởi sang Pháp dự buổi tiệc chợ Đấu xảo.

*

Khảm sành sứ, chất liệu thủy tinh màu tiêu biểu vượt trội ở một số trong những công trình phong cách thiết kế thuộc Quần thể di tích lịch sử Cố đô Huế. Ảnh: Bảo Minh

Thế kỷ XIX, các vị vua Nguyễn đã tinh lọc tinh hoa nghề Việt để thiết kế kinh đô Huế, thẩm mỹ khảm Huế cũng nhờ này mà tinh vi cấp bội. Nghệ thuật và thẩm mỹ khảm xà cừ Huế còn truyền tụng những tác phẩm bom tấn như: một là chân dung vua Bảo Đại và bà xã Nam Phương cẩn xà cừ trên mộc trắc, phía sau có khảm hình cái khánh tương khắc chữ Nho: “Ngọ xã xích tử trằn Bá Ôn xà cừ khảm truyền thần bái tiến, thiên tử vạn vạn tuế” (Dân thường xuyên ở xã Ngọ (Chuyên Mỹ, Hà Đông) nai lưng Bá Ôn lạy dưng bức truyền thần khảm bằng xà cừ, kính chúc Đức vua muôn năm tuổi); hai là chân dung bằng xà cừ trên mộc trắc ghi “Diên Lộc Quận Công Thạch Trì Nguyễn tướng mạo công bỏ ra tượng”. Phương diện sau ghi bằng văn bản quốc ngữ: “Hà phái nam Phạm Văn Khuê chế”. (Hình trạng Diên Lộc Quận Công họ Nguyễn hiệu Thạch Trì. Vị Phạm Văn Khuê sinh sống Hà nam giới thực hiện) (2). Thời bấy giờ, những quan lại cũng đặt nghệ nhân làm các vật phẩm cẩn xà cừ nhằm cung tiến khuyến mãi hoàng gia vào các dịp lễ cũng nằm trong vào sản phẩm tinh xảo. Hệ thống cung điện, lăng tẩm, chùa chiền cũng lưu giữ không hề ít vật phẩm, thành quả trang trí nội thất khảm xà cừ tốt tác, là những kiểu mẫu lưu truyền đến đời sau.

Xem thêm: Tự Làm Nhà Búp Bê Bằng Giấy Don Gian, Cách Làm Nhà Búp Bê Bằng Thùng Giấy

Huế không hình thành những làng nghề khảm xà cừ như sinh sống miền Bắc, mà lại Huế trong thời hạn dài là đế đô nên cũng đã trưng tập được những nghệ nhân khảm xà cừ giỏi nhất nước về sinh sống cùng truyền nghề. Dựa vào đó, con em người Huế học được các ngón nghề tinh vi, khôn khéo mà hiện những truyền nhân vẫn còn đấy ở các vùng Địa Linh, Bao Vinh, phái mạnh Phổ…Dấu ấn Huế

*

Chân dung hoàng hậu Nam Phương khảm bằng xà cừ (hiện đồ vật trong tủ đựng đồ của NNC nai lưng Đình Sơn). Ảnh: DT

Nghề cẩn sành sứ có từ cố gắng kỷ XVII, ban sơ lưu truyền dân gian, trong tương lai mới thay đổi nghệ thuật ship hàng nhiều trong vùng cung đình. Các loại vật tư khảm sành sứ được chọn lựa từ mảnh vỡ của các loại gốm cổ xưa, vày vậy nguồn nguyên liệu luôn khan hiếm; tuy nhiên dưới lòng sông hương thơm lại cung cấp đủ do thưở đó, lượng tàu thuyền chở các vật phẩm chuyển vận trên sông Hương các vô kể vì chưng Huế là kinh đô vương triều. Chủ yếu nhờ lượng phệ gốm sứ đó mà nghệ thuật trong lăng tẩm, đền, chùa và địa điểm thờ cúng sinh sống Huế đã cách tân và phát triển cực thịnh, trở nên nét văn hóa không thể thiếu ở vùng đất nạm đô.Sách "Phủ Biên tạp lục", Lê Quý Đôn biểu thị Phú Xuân vào thời điểm đầu thế kỷ XVIII như sau: “…Nơi phía trên cung điện, lầu gác, mái lớn nguy nga, đài cao sặc sỡ, tường bao quanh, cửa tứ bề đụng khắc, vẽ vời khôn khéo vô cùng…Tường trong, tường quanh đó đều xây dày mấy thước, đem vôi mật và mảnh sứ đắp thành những hình rồng, phượng, lân, hổ, cỏ hoa…”. Thời Minh Mạng, Thiệu Trị đã và đang sử dụng mô hình trang trí này, mang lại thời trường đoản cú Đức, khảm sành sứ đã mang tính chất trang trí. Thời khắc muộn hơn ở lăng Kiên Thái vương được trang trí phong phú nội dung chủ đề “Nhị thập tứ hiếu”, áp dụng hình tượng con bạn khá phong phú.hải đến thời Khải Định, trang trí khảm sành sứ kết hợp thủy tinh màu mới trở nên tân tiến rực rỡ. Trang trí cẩn sành sứ vôi nề hà đã lộ diện ở một loạt kiến trúc, như: Cung An Định, cửa ngõ Hiển Nhơn, cửa Chương Đức, tỉnh thái bình lâu ngự lãm, năng lượng điện Kiến Trung… Tiêu biểu độc đáo và khác biệt nhất là nội thất lăng Khải Định. Giá chỉ trị thẩm mỹ và nghệ thuật lớn của lăng Khải Định là ở trong phần trang trí nội thất cung Thiên Định, trang trí rầm rịt bởi thẩm mỹ và nghệ thuật khảm sành sứ và chất liệu thủy tinh màu. Số đông nghệ hào kiệt ba đã thể hiện các đề tài tự dân gian cho tới cung đình: tứ linh, chén bửu, nhật nguyệt, mười hai nhỏ giáp… Những con vật, cây cỏ gần gũi trong đời sống với những đồ dùng mang tính thời đại mới như đồng hồ, đèn Hoa Kỳ, kính lúp…cũng được áp dụng trang trí. Tất cả đã dung đúng theo từ hầu như mảnh sứ xuất sắc được lấy về từ Trung Hoa, Nhật phiên bản nhiều color quý rất đẹp như color cam, màu sắc ngọc, một cấu tạo từ chất mới là kính thủy tinh màu nhập từ Pháp.

*

Các thành phầm khảm xà cừ của đại lý mỹ nghệ Trường chi phí - Huế. Ảnh: DT

Những mảnh sành sứ, thủy tinh bản chất là những vật liệu cứng, tuy nhiên sự tinh tế và sắc sảo tạo hình vẫn không cho thấy thêm sự thô cứng, nặng trĩu nề. Hầu như bàn tay nghệ nhân tài hoa đã khảm thành số đông hoa văn tinh tế. Những họa tiết không trở nên giới hạn do nét sơn vẽ giỏi vôi vữa, làm cho những tác phẩm có hồn, tấp nập vô cùng. Vớ cả đã tạo ra nghệ thuật rất dị mang bản sắc Huế trong nền nghệ thuật và thẩm mỹ dân tộc Việt Nam.

---------------Chú thích:(1,2): “Bản sắc đẹp Việt, vết ấn Huế trong mỹ nghệ cẩn xà cừ-Trần Đình Sơn, Kỷ yếu hèn Hội thảo”Dấu ấn Huế, phiên bản sắc Việt vào sản phẩm thủ công bằng tay truyền thống, Huế, 2015).